Czuwaj !

Szare Szeregi to kryptonim Związki Harcerstwa Polskiego w podczas II Wojny Światowej w latach 1939-1945. Szare szeregi zostały powołane przez Naczelna Radę Harcerską 27 września 1939 roku. Kryptonim organizacji powstał w Poznaniu, w 1940 roku został przyjęty na terenie całej Polski. Ciekawostką jest fakt, że nazwa Szare Szeregi to rozwinięcie skrótu SS. Pod koniec wojny organizacja liczyła prawie 9 tysięcy członków. Jedną z najbardziej znanych akcji  z udziałem Szarych Szeregów była akcja pod Arsenałem, podczas której uwolniono ponad 20 więźniów politycznych, dowódcą grupy był Tadeusz Zawadzki. Innym ważnym wydarzeniem było odbicie więźniów z obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu- miało to miejsce 20 maja 1943 roku. Równorzędnie do Szarych Szeregów funkcjonowały organizacje żeńskie. Najbardziej znane i znaczące to Związek Koniczyn i organizacja Bądź Gotów, bardziej związane z Szarymi Szeregami były Grupa Wykonawcza Łączniczek oraz Kolporterki, Zasługi harcerzy podczas II Wojny Światowej są wręcz nieocenione.

Obozy harcerskie to nie tylko zabawa. Żeby wszystko się mogło udać, starsi harcerze najpierw muszą przygotować teren pod obozy. Przed docelowym wyjazdem wszystkich harcerzy starszyzna obozowa wyjeżdża na kwaterkę, jest to tygodniowy wyjazd przygotowujący narzędzia, kuchnie, stołówkę, teren i żerdki pod przyjazd młodszych harcerzy. Bardzo często harcerze muszą za zgodą leśniczego sami powycinać żerdzie i przetransportować je do swojego obozu. Po przyjeździe reszty harcerzy zaczyna się pionierka. Wtedy buduje się najróżniejsze budowle. Każdy podobóz sam musi zaplanować swój wystrój, który powinien pasować do wcześniej zaplanowanej obrzędowości. Gdy wszystko jest gotowe, czas zacząć właściwy obóz. Jest dużo śpiewu, gier, zabaw, ale i pracy. Każda drużyna przez dwa dni pomaga mieszkańcom wsi przy różnych pracach. Są one najróżniejsze, począwszy od pielenia ziemniaków, skończywszy na przerzucaniu gnoju. Na obozie jest dużo obowiązków i dyscypliny. Telefony komórkowe włączone mają tylko najważniejsze osoby. Obóz to naprawdę miła odskocznia od normalnego życia.

Uniformem, który jest noszony przez polskich skautów jest mundur harcerski. Jego pierwotną funkcją była ochrona ubrań cywilnych, które mogły być zostać zniszczone. Jest wzorowany na mundurach wojskowych, dla harcerzy jest symbolem jedności i wspólnym mianownikiem dla całej harcerskiej braci. Szczegółowe wytyczne dotyczące stroju określają poszczególne organizacje zrzeszające harcerzy. Elementami munduru harcerskiego są bluza mundurowa (dla chłopców w kolorze szarym, bądź khaki, dla dziewcząt szare) spodnie (lub spódniczka w przypadku dziewcząt) oraz nakrycie głowy (rodzaj zależy od środowiska harcerskiego). Dodatki do munduru stanowią chusta i pierścień na nią, sznury, okrycie wierzchnie, krzyż harcerski, lilijka oraz pas harcerski. Wyróżnia się dwa typy mundurów- polowy i galowy. Obowiązkiem każdego harcerza jest dbanie o mundur i noszenie go z szacunkiem i godnością. Producenci mundurów działają na specjalnej licencji , którą określa główna siedziba ZHP.

Krzyż harcerski był wzorowany na krzyżu Virtuti Militari, jest to krzyż równoramienny (cztery ramiona oznaczają strony świata) otoczony dwoma wieńcami-  laurowym i dębowym- symbolizują one siłę, mądrość i władzę. Na środku krzyża znajduje się lilijka. Charakterystyczną cechą krzyża jest związany z pozdrowieniem harcerskim napis „czuwaj” – znajduje się on na dwóch poziomych ramionach krzyża. Kolejne stopnie harcerskie to oznaczane są dodatkowymi złotymi i srebrnymi wieńcami. Lilijka po środku krzyża harcerskiego jest symbolem czystości. Na ramionach krzyża zostały umieszczone ziarenka piasku, symbolizujące, ze harcerska rodzina jest liczna jak ziarna piachu (inna interpretacja mówi o tym, że piasek symbolizuje kamienie będące przeszkodami na drodze życiowej). Krzyż wykonany jest ze srebrnego metalu i monopol na jego bicie jest Mennica Państwowa. Dewizą krzyża jest sentencja „per aspera ad astra” czyli przez ciernie do gwiazd. Odpowiednikiem krzyża harcerskiego w gromadach harcerskich jest znaczek zuchowy.

Historia harcerstwa w Polsce sięga pierwszej wojny światowej. W okresie międzywojennym harcerstwo stało się najpopularniejszym ruchem młodzieżowym na terenie naszego kraju. Z założenia powinien być to ruch nie związany z polityką, ale jako że w tamtejszych czasach zrzeszał tysiące młodych ludzi to wiele obozów politycznych próbowało zyskać względy polskich skautów. Wśród harcerzy było wielu stronników endecji, którzy po przewrocie majowym wystąpili z organizacji. Zwolennicy narodowej demokracji byli prześladowani. Działalność patriotyczna harcerzy to między innymi udział w wojnie polsko- bolszewickiej z 1920 roku. Do walki, w wyniku pospolitego ruszenia stanęło wówczas ponad 20 000 harcerzy w tym 6 000 do boju na froncie. W czasie przewrotu majowego w 1926 roku wielu harcerzy było zaangażowanych w działalność medyczną w wielu punktach w warszawie. Harcerstwo jako organizacja przetrwało do czasów obecnych, ma niezwykle bogatą historię a harcerze- wiele znamienitych zasług na swoim  koncie.

Harcerstwo w Polsce to odpowiednik brytyjskiego skautingu- ruchu młodzieżowego społecznego i pedagogicznego, który ma na celu samodoskonalenie i braterstwo, z definicji jest to ruch nie powiązany z organizacjami politycznymi, szanujący natomiast wartości religijne. Harcerstwo to instytucja z opierająca się na pewniej hierarchii i zasadach regulowanych przez Prawo Harcerskie. Mniejsze dzieci mogą wstąpić do Zuchów- jest to najmłodsza grupa metodyczna w organizacji harcerskiej. Zuchem może zostać dziecko będące w pierwszej klasie szkoły podstawowej, musi ono złożyć obietnicę zuchową i przestrzegać Prawa Zucha. Zbiórki gromad zuchowych zazwyczaj odbywają się z szkolnych świetlicach w zimie, a latem na szkolnych boiskach. Teoretycznie powinien występować podział na chłopców i dziewczynki, natomiast w praktyce jest to rzadko stosowane, zwłaszcza w gromadach o niskiej liczebności. Nieco starszy zuch, będący w czwartej klasie szkoły podstawowej, mający 10 lat może już zostać wcielony do drużyny harcerskiej.

Mówią, że harcerstwo to doskonały i wspaniały sposób na życie. My chcieliśmy się o tym przekonać, dlatego porozmawialiśmy z panią Izabelą Marszałek, emerytowaną już działaczką ruchu harcerskiego. Pani Izabela przez prawie pół wieku czynnie zajmowała się harcerstwem. Swoją przygodę z harcerstwem zaczęła już jako 18-latka w 1963 roku w rodzinnym Krakowie. Pani Izabela wspomina to tak: „To były najpiękniejsze lata mojego życia i dziś zrobiłabym wszystko, aby móc jeszcze raz to wszystko przeżyć”. Swoją karierę rozpoczynała jako ochotniczka w ZHP, a w roku 1971 była już doświadczoną instruktorką, gotową uczyć innych młodych ludzi patriotyzmu, miłości do narodu i bezwarunkowej pomocy bliźnim. „Często pomagaliśmy biednym i bezdomnym, zbiórki pieniędzy, jedzenia i odzieży były codziennością i robiliśmy to z wielką ochotą” – wspomina pani Izabela. Zapewniła nas również, że to właśnie dzięki harcerstwu udało jej się dożyć późnych lat w szczęściu i miłości. Córki pani Izabeli i wnuczki dziś również zajmują się harcerstwem.

Harcerstwo do dziś jest jednym z ważniejszych ruchów społecznych zrzeszających dzieci i młodzież. Głównym założeniem ruchu harcerstwa jest wychowanie dzieci i młodzieży w duchu patriotyzmu. Głównymi ideami harcerstwa są bowiem patriotyzm, służba ojczyźnie, Bogu i dążenie do niepodległości. Młodzi harcerze na spotkaniach i apelach uczą się historii naszego kraju i poznają państwowe tradycje. Często harcerze organizują obchody świąt państwowych, kultywując w ten sposób tradycje państwowe. Dbają o pamięć dla tych, którzy polegli w walce o niepodległość ojczyzny. Starają się tym samym uświadomić innym młodym ludziom, jak ważna jest przynależność do narodu i szacunek do historii kraju. Harcerstwo ma za zadanie zaszczepić w młodych ludziach miłość do ojczyzny i obronę jej dobrego imienia, niosąc sztandary, chroniąc pomniki pamięci i ucząc się historii. Harcerstwo powstało dawno temu, a szczególną rolę odegrało w czasach wojen, gdzie miłość i pomoc bliźnim okazała się nieocenioną walką z prześladowcami i okupantami.

Największą i najliczniejszą organizacją harcerską w Polsce jest Związek Harcerstwa Polskiego, czyli słynne ZHP. Związek ten powstał w 1918 roku i zrzesza tysiące dzieci i młodzieży, jak i również dorosłych. Harcerstwo to jednak nie tylko samo stowarzyszenie, ale od lat budowany i kształtowany ruch społeczny, który kieruje się określonymi zasadami. Główne idee harcerstwa to służba państwu, służba Bogu i bliźnim, kontakt z naturą. Zatem najważniejszym zadaniem tejże organizacji jest wychowanie dzieci i młodzieży w duchu patriotyzmu, tolerancji, służby Państwu i Bogu. Głównym priorytetem założycieli było wspieranie dzieci i młodzieży w kształtowaniu swojej osobowości tak, aby wychować je na wartościowych obywateli naszego kraju. Związek kładzie duży nacisk na wychowanie młodzieży myślącej, pogłębiającej stale swoją wiedzę, wykazującej się własną inicjatywą, żyjącą w zgodzie z naturą i w stałym kontakcie z rówieśnikami, skutecznie walczącej ze złem i wszelką nietolerancją. Ogromne znaczenie ma dyscyplina, zwalczanie egoizmu i pomoc bliźnim.